Terugkijken: college Seksueel geweld tegen kinderen

In de week tegen kindermishandeling 2020 organiseerde de Taskforce Kindermishandeling Hart van Brabant een reeks colleges. Studenten, professionals en inwoners Hart van Brabant konden de livestream volgen en via de chat vragen stellen aan een expert.

In de week tegen kindermishandeling 2020 organiseerde de Taskforce Kindermishandeling Hart van Brabant een reeks online colleges. In het college op vrijdag 20 november 2020 ging Frank van Pamelen in gesprek met Gideon van Aartsen, specialist bestrijding seksuele uitbuiting minderjarigen, over hoe we kunnen voorkomen dat kwetsbare kinderen slachtoffer worden van seksueel misbruik. Hadeline Vorselaars, specialist veiligheid en mensenhandel bij de gemeente Tilburg, verzamelde de vele vragen van de deelnemers. Na dit college was de afsluiting van de week tegen kindermishandeling 2020 door Marcelle Hendrickx, wethouder jeugd gemeente Tilburg en voorzitter van de Taskforce Kindermishandeling Hart van Brabant.

> Onderaan deze pagina is het college terug te zien en ook de antwoorden op vragen die niet tijdens het college beantwoord konden worden.

Seksueel geweld tegen kinderen

Seksueel geweld tegen kinderen is een veelvoorkomend en ingrijpend probleem. Naar schatting maakt 1 op de 3 kinderen ooit een strafbare vorm van seksueel geweld mee. En jaarlijks worden in Nederland zo’n 21.000 kinderen voor het eerst slachtoffer van seksueel geweld. Cijfers die zo hoog zijn dat je het je bijna niet kunt voorstellen.

Waar we het dan over hebben? Over kinderen en jongeren die thuis of door een onbekende volwassene seksueel worden misbruikt, door een ‘loverboy’ worden mishandeld en uitgebuit, van wie door leeftijdsgenoten naaktbeelden zijn gemaakt die online worden gedeeld of waarmee ze gechanteerd worden. Ervaringen waar kinderen meestal niet uit zichzelf over vertellen, omdat ze zich er bijvoorbeeld voor schamen, of omdat ze niet weten dat het niet normaal is dat het ze overkomt. En allemaal ervaringen waarvan kinderen enorme schade kunnen ondervinden. Hoe kunnen we kinderen weerbaar maken tegen al deze vormen van seksueel geweld? En hoe kunnen we ouders duidelijk maken wat er allemaal in de kinder- en jongerenwereld gebeurt. 

Over de expert

Gideon van Aartsen is directeur van het Child Protection Research Centre (CPRC), jurist en voormalig onderzoeksjournalist en tv-documentairemaker voor KRO, Llink, BNN, TROS en AVRO. Hij is gespecialiseerd in de bestrijding van kindersekstoerisme en gedwongen prostitutie met minderjarige slachtoffers (mensenhandel). Gideon was zes-en-half jaar lid van de Raad van Toezicht van Free A Girl. In 2015 zette hij voor Terre des Hommes WATCH Nederland op, gericht op de aanpak van ‘loverboys’. Samen met high tech crime specialist Bas Eikelenboom nam hij in 2019 het initiatief om CPRC op te richten. Beiden wijdden zich jarenlang aan de strijd tegen (seksuele) uitbuiting van minderjarigen. CPRC onderzoekt, online en op locatie, mogelijke mensenhandel, waarvan kinderen of kwetsbare jongeren slachtoffer zijn. Extra focus ligt op seksuele uitbuiting en misbruik.

Over de presentator

Frank van Pamelen studeerde Letteren aan de Katholieke Universiteit Brabant en is schrijver, dichter en kleinkunstenaar. Op dit moment is hij o.m. columnist op NPO Radio 1 en bij Brabants Dagblad.

Vragen en antwoorden

Hoe kan je het gesprek aangaan met een kind? Als hulpverlener, maar ook als ouder.
Het is belangrijk vragen te stellen en niet te oordelen. Het belangrijkste is dát je het gesprek aangaat bij vermoedens. Uit onderzoek en ervaringsverhalen weten we dat het voor kinderen heel moeilijk is om uit zichzelf hun verhaal te delen. Die drempel is heel hoog, helemaal wanneer er ook sprake is van angst en dreiging. Ga er daarom niet vanzelfsprekend vanuit dat een/je kind je wel in vertrouwen neemt. Benoem wat je ziet, waar je je zorgen over maakt en waarom. Laat weten dat je er bent en wil luisteren naar hun verhaal.

Sommige hebben zoveel macht…..ik woonde ergens, had geen zeggen schap over waar ik heen ging en zelf mijn financiën hadden ze….en dreigde met mijn familie wat aan doen….hoe kan je de angst wegnemen? De politie ging erna onderzoek doen en daders verhoren maar zaak werd geseponeerd, dus ik liep gevaar omdat ze wisten dat ik aanklacht en aangifte heb gedaan, dus je loopt soms meer gevaar door het te vertellen aan politie. Dus heel veel jongens meisjes durven dat niet…..maar hoe kun je de angst wegnemen? dat als je praat jij en je familie geen gevaar lopen. Als je praat loop diegene die jou verhaal gehoord hebt gevaar…hoe kan je de angst wegnemen?
Wat een moeilijke situatie. Steeds meer gemeenten/regio’s hebben een zorgcoördinator Mensenhandel. Deze heeft contact met veel verschillende partijen om te zorgen dat je de juiste zorg krijgt. De veiligheid van slachtoffers staat daarbij voorop. De zorgcoördinator kan je ook helpen bij het doen van aangifte. De zorgcoördinator voor Hart van Brabant (Tilburg en omliggende gemeenten) kan je bereiken via mensenhandel@tilburg.nl. Mocht je elders wonen, kan deze zorgcoördinator je ook in contact brengen met de zorgcoördinator van jouw gemeente.

Wat kun je doen als je vermoedens hebt dat een cliënt (kind) zich bevindt in de loverboyproblematiek, rekening houdend met culturele verschillen?
Dit is inderdaad een extra factor om rekening mee te houden. Stel vragen en geef het kind aan dat zij/hij slachtoffer is en geen dader en kijk met het kind wat een veilige oplossing zou kunnen zijn. Kijk ook eens naar de signaalkaarten van seksuele uitbuiting op www.ditisookmensenhandel.nl Daar staan ook meer tips en adviezen op. Het is ook altijd mogelijk om contact op te nemen met Veilig Thuis via 0800-2000 of de chatfunctie. Je kan een situatie ook anoniem bespreken en om advies vragen. Bij Veilig Thuis werken ook mensen die kennis hebben van culturele verschillen en de rol die deze kunnen spelen in situaties van mogelijke loverboyproblematiek.

U heeft het over de prostitutie en dan specifiek meisjes, wat zijn de cijfers over de misbruik van jongens?
Dit is een vraagstuk dat nog meer verborgen is en waarover nog minder bekend is. Gelukkig is hiervoor, onder meer door een onderzoek van Lumens (2018) en een grote rechtszaak in Utrecht meer aandacht en wordt er meer onderzoek naar gedaan.

Wat zou je adviseren aan ouders of mij als hulpverlener wanneer een tiener in de macht is van een loverboy?
Neem contact op met de zorgcoördinator Mensenhandel. Dan kan de situatie professioneel worden beoordeeld en kan gezamenlijk worden gezocht naar de beste oplossing. Het is ook belangrijk om goed bij te houden wat er gebeurt en waarover je precies zorgen maakt. Uiteraard heb je te maken met het zogenaamde ‘onderbuikgevoel’, daar mag je ook naar luisteren. Aanvullend daarop is het van belang om de zorgen die je hebt, zo concreet mogelijk te maken. Op die manier kunnen hulpverleners en eventueel politie een zo goed mogelijk beeld krijgen van de situatie en beter ondersteunen en adviseren. Dat is ingewikkelder op basis van onderbuikgevoelens. Dus houd bijvoorbeeld bij hoe vaak een kind weg loopt van huis, opgehaald wordt van school of huis, veranderende uiterlijke kenmerken, probeer zorgelijk gedrag zo concreet mogelijk te omschrijven. Dat maakt ook het voeren van een gesprek gemakkelijker, zowel met de tiener als met de professionals die je inschakelt om je zorgen mee te bespreken.

Kun je deze situaties ook melden bij Veilig Thuis? ik hoor over regionale meldpunten, maar een landelijk nummer is wel zo makkelijk
Melden kan inderdaad bij Veilig Thuis. (0800-2000). De zorgcoördinator mensenhandel heeft ook contact met Veilig Thuis in casuïstiek, wanneer dat nodig is. Mensenhandel valt ook onder de meldcode Huiselijk Geweld. De aanpak van mensenhandel is niet overal op dezelfde manier geregeld en Veilig Thuis kan zorgen dat een signaal op de juiste tafel komt. Binnen Brabant en Zeeland zijn overal zorgcoördinatoren aangesteld en het is belangrijk dat zij zo snel mogelijk worden betrokken bij een casus als er vermoedens zijn van mensenhandel.

Het landelijk netwerk van Centra tegen Seksueel Geweld is zeer professioneel bezig, in een samenwerking tussen politie, medici en hulpverlening op één plek. Door al die losse meldpunten zien slachtoffers door de bomen het bos niet meer. Shoppen langs de loketten maakt het trauma alleen maar groter en de machteloosheid en wanhoop steeds groter. Dat zijn wel heel veel drempels die een kind moet nemen, als een loket niet helpt, zoek een ander loket!
Niet in alle gevallen kan een slachtoffer naar een Centrum tegen Seksueel Geweld. Inderdaad is shoppen langs verschillende meldpunten zéér onwenselijk. Daarom wordt hard gewerkt aan goede lijnen tussen de verschillende ‘loketten’ waar slachtoffers zich kunnen melden of waar zicht kan zijn op (potentiële) slachtoffers, zodat de professionals achter deze loketten kunnen zorgen dat een slachtoffer niet hoeft te gaan shoppen maar dat snel gezorgd kan worden voor veiligheid en hulpverlening.

Wat kun je doen als een kind de gevaren niet lijkt in te zien en haast vrijwillig lijkt mee te werken? Bijvoorbeeld door gevoeligheid voor beloningen, geld etc…
Het blijft belangrijk om met het kind in gesprek te blijven en te wijzen op risico’s, veroordelen en verbieden werkt in veel gevallen averechts. Schakel eventueel professionele hulp in of vraag bijvoorbeeld advies via een vertrouwenspersoon op school of de huisarts. Deze kan ook advies vragen bij de zorgcoördinator Mensenhandel. Zie verder het antwoord op vraag 5.

Zou het niet mogelijk zijn dat hier vanuit beleid 1 centraal punt komt voor iedereen, kind en derden die de melding aanneemt en zorgt dat het op de juiste plek komt?
Dat is inderdaad zeker wenselijk. Binnen de gemeente Tilburg wordt hard gewerkt aan een eenvoudige meldroute. Landelijk wordt hier ook voor mensenhandel aan gewerkt.